Geestkracht

Door Aart Mak

Het begon in Noord-Amerika, bij opwekkingssamenkomsten geleid door Bill Seymour. Zestig jaar voor de droom van Martin Luther King liet deze zwarte zoon van een slaaf al merken dat de Geest van God verzoening tussen de rassen kan bewerkstelligen. Dat namen de toenmalige machthebbers hem niet in dank af. Maar wat hij deed was de Afrikaanse, lichamelijke spiritualiteit verbinden met de Amerikaanse beweging om een heilig leven te leiden met het oog op de spoedige wederkomst van de Christus. Het ging hier om arme, achteruit gezette mensen. De pinksterbeweging sloeg aan bij mensen die zich in de traditionele kerken niet thuis voelden omdat zij niet of amper konden lezen. Daarom is er geen liturgie op papier. Daarom zijn er korte liederen die je gemakkelijk uit het hoofd leert. Over God wordt ook verteld in verhalen. Geen betogen, maar getuigenissen waarin mensen vertellen wat God heeft gedaan met lichaam en geest. Dat geloof, dat God je helemaal wil doordringen, ook of juist als je ziek bent, is heel typerend voor de Pinksterbeweging. Begrijpelijk ook, want het betreft hier mensen die het vaak aan van alles ontbreekt: gezondheid, inkomen en status. Daarom wordt ook vurig gebeden om wonderen en tekenen.

Ineens begreep ik waarom dit geloof zo aanslaat in de miljoenensteden van de wereld, met de krottenwijken, het geweld op straat, de bendes en de heftige tegenstellingen tussen arm en rijk. Door dit Pinkstergeloof aangeraakte mensen vormen ook nieuwe families. Ze verlaten als Abraham hun verscheurde gezinnen, nemen mee wie ze willen en gaan bij een hechte geloofsgemeenschap horen die vurig uitziet naar en bidt voor een betere, andere wereld. Dat is dus bevrijdingstheologie, maar anders dan ik in de jaren ’70 van de vorige eeuw heb geleerd. Ik was, net als vele anderen, gefascineerd door de kerk die in woord en daad de zijde van de arme mensen koos. Dat was met name op het Zuid-Amerikaanse continent hard nodig, gezien alle duivelse pacten die tussen kerk en machthebbers waren gesloten. Ik vond het prachtig, omdat deze wereld omgekeerd moest worden, zoals toen een kerkelijke leuze in Nederland verkondigde. Maar ik had over het hoofd gezien hoe dat werkte. Hier zouden we gaan debatteren, daar gaan ze bidden en samen zingen. Dat is Pinksteren, het gaat altijd anders dan je zelf denkt.

Ook het spreken in tongen had ik nooit begrepen. Tot ik las dat het zich uiten in klanktalen voor iemand die zich nauwelijks kan uitdrukken, ongeschoold en ongeletterd als hij is, een gevoel geeft heel speciaal te zijn voor God. Mensen mogen intuïtief geloven en zich uiten met hun verlangens naar aanraking en verandering. Een profetisch woord wordt niet gemeten met de meetlat van het verstand maar ontvangen als een geschenk uit de hoge. Ik ben een westerling, hoog opgeleid en geneigd afstandelijk en kritisch naar iets te kijken wat ik alleen maar van binnenuit kan begrijpen. Ik herlees wat er beschreven wordt in de eerste documenten van het christendom. In het boek Handelingen gaat het over wind en vuur, buiten zinnen zijn en spreken in tongen. De geest van Jezus raakt mensen opnieuw aan en overtuigt hen ervan dat ze er mogen zijn. Het is het begin van een mondigheid waarin mensen hun eigen taal spreken, zichzelf als kind van God durven zien en elkaar aanvaarden als leden van één grote, warme familie. Ze verstaan elkaar! Pinksteren is een heilsfeit, zeiden de oude theologen. Daarmee bedoelden zij dat God net als bij de schepping van de wereld, de geboorte, de opwekking uit de doden en de ten hemelopneming van de Christus, merkbaar aan het werk was. Ze hadden gelijk. God zelf is bezig als de Geest wordt uitgestort, een heilig moment.

Hier in het westen zijn we al langer dan vandaag op zoek naar bezieling, inspiratie, geestelijke vitaliteit. Het zou goed zijn om niet te veel terug te vallen op oude formuleringen. Misschien dat in ons deel van de wereld, waarin we betrekkelijk weinig analfabetisme en armoede kennen, de Geest andere wegen gaat dan in Azië, Zuid-Amerika en Afrika. Het komt hier ook heus wel goed. Maar als het werkelijk de Geest van Jezus is, zullen we ook hier bereid moeten zijn ons leven te verliezen. En dat betekent: onze zekerheden, dat wat we opgebouwd hebben, onze formuleringen, onze manieren van doen, onze geestelijke bastions, weg ermee als ze ons in de weg zitten. Heilige Geest is niet alleen een omschrijving van het overvloeien van geluk, maar ook van leegte, niet alleen een naam voor geborgenheid, maar ook van het onbekende. Dat is geweldig maar ook eng. Hier ligt de kracht van een kerk die zich durft vernieuwen omdat de traditie gaat over vernieuwing. De toekomst moet altijd weer nog geschreven worden.

Terug naar overzicht…

Tweets van Aart Mak

Diensten Dorpskerk Bloemendaal

lees meer