Huiver voor godsdienst

Door Aart Mak

Rond de eeuwwisseling heb ik vijf jaar lang een dag per week gewerkt op het ECL (bijgaand raam is daar te zien), een middelbare school voor VWO en HAVO. Ik gaf het enige vak waar ik goed in ben, godsdienst. Dat is geen vak natuurlijk, maar daar heb je wel theologie voor gestudeerd. Godsdienst was op de school waar mijn ouders ook ooit als leerling op hebben gezeten, duidelijk een vak in de marge. Een beetje jolig kwamen de leerlingen het klaslokaal binnen, wetend dat hen in dat uur nou eens niet de pin op de neus zou worden gezet. Ik had vaak mooie gesprekken en heb geprobeerd te laten zien dat godsdienst helpt anders naar jezelf en naar het leven in het algemeen te kijken. Want is wat je ziet wel waar en bestaat er niet meer mysterie dan wij weten met al onze bewijsdrift? Ik moest daaraan denken toen ik afgelopen woensdagavond met Astrid en Sophie in een groot auditorium in Utrecht zat om een symposium over narcisme bij te wonen. Narcisme is een thema bij ons thuis sinds Astrid daar onlangs een toneelstuk over heeft geschreven, een stuk dat overigens in de herfst dit jaar her en der gespeeld gaat worden. Over narcisme sprak in Utrecht o.a. Martin Appelo, net als collega Ad van Nieuwpoort één van de vrienden van het radioprogramma Nieuws en Co van Lara Rense. Deze Martin Appelo hield een prima verhaal over narcisme waarin hij soms te veel koketteerde met het feit dat hij zelf ook een narcist is. Hij vertelde tenslotte de mythe van Narcissus, een intrigerend verhaal dat ook in het toneelstuk wordt verteld. En toen zei hij dat volgens de mythe moeder Leriope naar de blinde ziener Tiresias was gegaan om te vragen of haar kind lang en gelukkig zou leven. Het antwoord van de ziener was: “Ja, als hij zichzelf maar niet kent.” Raadselachtig antwoord. Maar toen zei Appelo tegen het overwegend zeer jeugdige publiek: “Ja, in die oude Griekse mythen kan van alles gebeuren”, met een gezicht waarop het woord idioot stond af te lezen. Maar, dacht ik toen, daar gaat het nu net om! Dit is waar godsdienst over gaat. Een blinde ziener, hoe kun je het verzinnen! Maar juist de blinde ziet waar de ziende blind voor is. De achterkant van de dingen. Een helderheid waarmee alles samenhangt maar waar de meeste stervelingen geen idee van hebben. Godsdienst gaat over het mysterie van het leven, over trage vragen, dat zijn vragen waar je nooit een normaal antwoord op krijgt, over genade terwijl je denkt dat je moet presteren, over alles wat je nodig hebt om met dit grillige bestaan een beetje om te kunnen gaan, zonder je hoop en mededogen met anderen te verliezen.

Nu las ik de afgelopen week ook dat godsdienstlessen in Amsterdam niet meer mogen worden vergoed met armoedegeld. Hoe zit dit? Ouders met een laag inkomen kunnen in Amsterdam geld aanvragen om hun kinderen mee te laten doen aan muziekles, sport of bioscoopbezoek. Er ontstond vorig jaar beroering toen bleek dat ouders dit geld ook gebruikten om hun kinderen godsdienstles te laten volgen. En nu is dit laatste na een stevig gesprek in de gemeenteraad van de hoofdstad voortaan verboden, tot verdriet van wethouder Arjan Vliegenthart van de SP. Zijn vader ken ik nog van de collegebanken in Kampen. Als domineeszoon begrijpt Arjan heel goed wat godsdienst voor mensen betekent, maar hij is loyaal en zal het besluit van de gemeenteraad uitvoeren. Wat hij dan zegt, is interessant: “De huiver voor alles wat godsdienst is, wordt steeds dominanter in  Nederland en leeft in alle politieke partijen.” Volgens Vliegenthart zijn mensen in toenemende mate onwetend als het om godsdienst gaat en dus vol onbegrip en zelfs vijandigheid. En daar zou hij, midden in de politieke arena van de grootste stad van Nederland, wel eens erg gelijk in kunnen hebben.

De vraag is dan natuurlijk waar mensen zo beducht voor zijn als het om godsdienst gaat. Het rijtje is snel gemaakt. Dat zijn: onderdrukking van de vrouw en oude mannen die het voor het zeggen hebben, of dat nu de paus, de ayatollah en imams of de ouderlingen zijn. Dat zijn achterhaalde ideeën over abortus, euthanasie en voorbehoedsmiddelen. Dat is een strenge, eenzijdige opvoeding. Dat is vasthouden aan het idee van de schepping in plaats van evolutie. Maar ook: geweld jegens niet-gelovigen, sektarisch uitsluiten van andersdenkenden en dwangmatig denken van individuen omdat ze bang worden gemaakt voor het grote of laatste oordeel. Ik geef toe, deze ideeën die door de samenleving zwerven, zijn ergens op gegrond. Daar is vooral de Islam debet aan met zijn afdeling extremisten die de gematigde vereerders van Allah overschreeuwen en verdringen. Maar ook het christendom en het jodendom weten mee te praten als het gaat om het verzet tegen het verstand, de angst voor normale gevoelens, het wantrouwen tegen de democratie en het kleineren van vrouwen, homo’s en alle mensen die hun eigen autonome weg kiezen. En aan de andere kant zijn veel hedendaagse mensen gewoon. Ze hebben geen idee. Ze gaan massaal naar de films van Harry Potter en hebben geen idee dat de thematiek uitgesproken religieus is. En ze oordelen wel heel gemakkelijk over mannen met een keppeltje, vrouwen met lange rokken op het station van Amersfoort en het meisje met het hoofddoekje om aan de kassa van de supermarkt. Onbekend maakt onbemind. Dus de vraag is – en dan moet ik stoppen om er de volgende keer mee verder te gaan – de vraag is: hoe kan het dat honderden jaren godsdienstige, grotendeels christelijke opvoeding in dit land, nu leiden tot zo’n weerzin als het om godsdienst, geloof of religie gaat? Hoe komt dat en valt daar nog iets aan te doen? Ik hoop er over een week wat verstandigs over te zeggen. Tot dan, zondag weer, zelfde tijd.

Terug naar overzicht…

Tweets van Aart Mak

Diensten Dorpskerk Bloemendaal

lees meer