Kinderachtige kwajongens

Door Aart Mak

Merkwaardige wereld. Heeft de president van dat grote en militair sterke land aan de andere kant van de oceaan gezegd dat hij ook een jaarlijkse militaire parade wil, reageert het gemeentebestuur van Washington, de hoofdstad van dat land, dat dit maar niet moest doorgaan omdat de infrastructuur in dat grote, sterke land zo slecht is dat het dunne asfalt op de wegen van Washington compleet kapot zou worden gereden door de tanks en de diepladers met raketten. Dezelfde president van datzelfde land had de afgelopen week weer eens iets op te merken over Groot-Brittannië - dat doet hij regelmatig, vindt hij leuk blijkbaar, en had getwitterd dat de mensen daar warempel de straat op gingen omdat er natuurlijk het nodige mankeerde aan de Engelse gezondheidszorg. Waarop Engelse politici van links tot rechts terug sneerden dat de Engelsen juist protesteren omdat ze maar wat blij zijn met hun gezondheidszorg en niemand van dat volk zou willen behoren tot de 28 miljoen Amerikanen die zonder enige ziektekostenverzekering door het leven moeten. Wat ik leerzaam aan deze voorbeelden vind – ik zou er veel meer kunnen noemen, is dat er sinds Donald Trump in de Verenigde Staten aan de macht is, er zo’n kinderachtige, elkaar vliegen afvangende,  snel aangebrande en pesterige sfeer is binnen gekropen op plaatsen waar je vroeger een zekere rust, een waardig met elkaar omgaan, een hooguit beschaafde verontwaardiging en in elk geval nooit een op de man spelende manier van omgaan met elkaar tegenkwam.

Dit heeft volgens mij allemaal te maken met het vermaledijde populisme. In wat een handboek voor populisme wordt genoemd, hebben Peter Kee en David van der Wilde op een rij gezet wat bij het populisme hoort. Een populist zet zich altijd af tegen de elite en doet alsof hij weet wat het volk wil. En wil je een nog betere populist worden, dan moet je het volgende vooral niet vergeten. Zet je ook af tegen de mainstream media, dus de publieke omroep en de oude vertrouwde kranten vooral. Zeg vaak dat vroeger alles beter was. We moeten daar naar natuurlijk naar terug. En wees altijd voor referenda, want die zijn de wil van het volk en dat is belangrijker dan wat het parlement vindt. Maar doe vooral niet democratisch in de eigen partij, veel te lastig, daar houd jij de touwtjes strak in handen. Een goeie populist maakt zich niet afhankelijk van de grote media en werkt via de sociale media. Daar kun je dus alles zeggen en word je gevolgd door mensen die alleen jou en niemand anders, laat staan een andere mening willen horen. Je kunt als populist trouwens altijd roepen wat je wilt. Het gaat namelijk om wat het volk wil en niet jij. En als je kritiek krijgt, zeg dan altijd dat er een complot gaande is. En sla dan hard terug, verneder je vijanden, zonder aanziens des persoons. Met dank aan Kee en Van der Wilde verklaren deze vuistregels de hand over hand in dit land, in Europa, in Amerika, op de Filippijnen en al langer dan vandaag in Rusland, toenemende kwajongensachtige maar in feite antidemocratische en in aanleg gewelddadige manier van met elkaar omgaan.

Soms zou je denken dat het door de overbevolking komt. Het wordt met de bevolkingsexplosie van de laatste vijftig jaar steeds lastiger om beschaafd te blijven, bereid te zijn in te schikken en met geduld met je medemensen om te gaan. Een andere keer lijkt het weer te maken te hebben met de oude en nieuwe democratieën van Europa en Noord-Amerika. Of ze hebben nog nooit geleerd compromissen te sluiten en de minderheid ook kans van leven te geven, zoals in een aantal landen in het oosten van Europa, of ze zijn zo tot op het bot verdeeld als de Verenigde Staten of zo niet in staat om keuzes te maken die in eigen vlees snijden, dat de sterke leiders, vaak gedragen door populistische sentimenten, her en der opstaan. Turkije is van dat laatste een lichtend voorbeeld, Duterte op de Filippijnen weet ook hoe je een volk naar je hand zet en de premiers van Hongarije en Oostenrijk en de man achter de schermen in Polen willen in feite hetzelfde, maar worden nog tegengehouden door wetten en praktische bezwaren. En het meest merkwaardige is dat het grote project Europa dat op dit continent grotendeels vrede, behalve in wat ooit Joegoslavië heette,  heeft gebracht en vooral een enorme welvaart, zoveel weerzin en zelfs haat oproept dat mensen werkelijk denken beter af te zijn als alles weer wordt zoals het voor de oorlog was. En dan zijn er de vluchtelingen. Geen dankbaarder onderwerp voor populisten dan vreemdelingen. Na de joden zijn vreemdelingen de éen na oudste zondebok ter wereld. Alle problemen zouden verdwijnen als sneeuw voor de zon als we weer op ons zelf zijn, eigen volk, eigen land. Ik probeer verklaringen te zoeken voor de grote onvrede van nu en hoe het kan dat we als het aan de ontevredenen ligt, terug moeten naar tijden waarin sprake is van wij en zij, eigen en vreemd, VOC en blanke top der duinen, als het om dit land gaat.

Maar goed. Waarom zeg ik dit? De Olympische winterspelen zijn dit weekend begonnen. Het carnaval ook. Laten we eten, drinken en vrolijk zijn, tegenstellingen vergeten, niet zoeken naar spijkers op laag water. Maar in mijn binnenkamer voel ik beter dan buiten hoe niet alleen het echte maar ook het geestelijke klimaat verandert. De tijd begint te komen dat individuele mensen, gewone burgers, mensen die stil hun weg door het leven gaan, moeten opstaan en hun stem verheffen, niet in een kerk maar op straat, niet in liturgische taal maar in gewone mensentaal. Want de wereld is te mooi om hem aan kinderachtige kwajongens met gevaarlijk speelgoed over te laten…

Terug naar overzicht…

Tweets van Aart Mak

Diensten Dorpskerk Bloemendaal

lees meer